# Yayına Alma

## 1. Sunucu gereksinimleri

| Bileşen          | Gereksinim                                                                                                                           |
| ---------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| PHP              | 8.3+ · eklentiler: `ctype curl dom fileinfo filter hash mbstring openssl pdo pdo_mysql session tokenizer xml intl gd` · OPcache açık |
| Veritabanı       | MariaDB 10.6+ ya da MySQL 8+ (`utf8mb4`)                                                                                             |
| Web sunucusu     | Nginx ya da Apache; kök dizin **`public/`**                                                                                          |
| Node.js          | 22.18+ ya da 24.11+ (Vite+ araç zincirinin desteklediği aralık) — derleme için **ve SSR süreci için**                                |
| Süreç yöneticisi | Supervisor / systemd / pm2 (SSR sürecini ayakta tutmak için)                                                                         |
| Zamanlayıcı      | `* * * * * php artisan schedule:run`                                                                                                 |

> **SSR ve barındırma:** Inertia SSR bir Node süreci gerektirir. Paylaşımlı barındırmada Node
> çalıştırılamıyorsa site yine çalışır ve `<head>` (başlık, meta, hreflang, JSON-LD) yine sunucuda
> üretilir; yalnızca gövde HTML'i tarayıcıda oluşur. SEO için **SSR'lı kurulum (VPS) önerilir.**

## 2. Ortam değişkenleri (`.env`)

```dotenv
APP_NAME="CLV Clinics"
APP_ENV=production
APP_DEBUG=false
APP_URL=https://www.ornek-alan-adi.com

SEO_INDEXING=true                 # yalnızca yayına hazır olunca

DB_CONNECTION=mariadb
DB_HOST=127.0.0.1
DB_PORT=3306
DB_DATABASE=clvclinics
DB_USERNAME=...
DB_PASSWORD=...

CACHE_STORE=redis                 # yoksa: file
SESSION_DRIVER=redis              # yoksa: database
QUEUE_CONNECTION=database

MAIL_MAILER=smtp                  # şifre sıfırlama + talep bildirimi için
MAIL_FROM_ADDRESS=...

# Formlardaki "robot değilim" doğrulaması (K32). Cloudflare panosu → Turnstile → Add widget:
# alan adı(ları)nı ekleyin, mod "Managed". Boş bırakılırsa doğrulama kapalıdır.
TURNSTILE_SITE_KEY=...
TURNSTILE_SECRET_KEY=...

# CRM formları (K34): CRM → Partner şirket → key / secret. İkisi de doluyken sitedeki formlar CRM'in
# form sayfasını çerçevede gösterir ve talepler CRM'e gider; boşken sitenin kendi formları çalışır.
CRM_FORM_API_KEY=...
CRM_FORM_SECRET_KEY=...
# CRM_FORM_SOURCE="Website"                  # taleplerin CRM raporlarındaki kaynağı
# CRM_FORM_WHATSAPP_SOURCE="Whatsapp Form"

INERTIA_SSR_ENABLED=true
INERTIA_SSR_URL=http://127.0.0.1:13714

LOG_CHANNEL=daily
LOG_LEVEL=warning
```

## 3. Dağıtım adımları

```bash
git pull
composer install --no-dev --optimize-autoloader
npm ci
npm run build:ssr                       # istemci + SSR paketleri

php artisan migrate --force
php artisan content:import              # yalnızca eksik içeriği ekler, düzenlemeleri ezmez
php artisan optimize                    # config, route, view, event önbelleği

# SSR sürecini yeniden başlat
php artisan inertia:stop-ssr            # süreç yöneticisi yeniden başlatır
```

İlk kurulumda ayrıca:

```bash
php artisan key:generate
php artisan storage:link                # yüklenen dosyalar (logo, medya) /storage altında sunulur
php artisan admin:create                # ilk panel kullanıcısı (ad, e-posta, şifre sorar)
```

- `php artisan db:seed` içerik içe aktarmayla aynı işi yapar ve **kullanıcı oluşturmaz** — bilinen
  şifreli bir hesap bırakmamak için yöneticiler yalnızca `admin:create` ile açılır.
- `content:import --fresh` paneldeki düzenlemeleri dosyalarla **ezer** ve onay ister; betik içinde
  `--no-interaction` eklenmezse girdi bekleyip kalır. Canlıda yalnızca bilerek kullanılır.
- **Yüklenen dosyalar** `storage/app/public/` altındadır (logo ve `media/` klasörü —
  [`PLACEHOLDERS.md`](PLACEHOLDERS.md) §Medya). Sürüm kontrolünde değildir: sunucuya ayrıca
  kopyalanır, dağıtımda silinmemeli ve yedeğe girmelidir.

## 4. SSR süreci (Supervisor örneği)

```ini
[program:clvclinics-ssr]
command=php /var/www/clvclinics/artisan inertia:start-ssr
autostart=true
autorestart=true
user=www-data
redirect_stderr=true
stdout_logfile=/var/www/clvclinics/storage/logs/ssr.log
```

Sağlık kontrolü: `curl -s https://alan-adi/ | grep -c "<h1"` → 1 dönmeli (JS çalışmadan başlık HTML'de).

## 5. Web sunucusu

- Kök dizin `public/`. Başka hiçbir klasör dışarı açılmaz (kök dizin proje klasörü olursa `.env`
  dahil her şey dışarıdan okunabilir — yerelde de `public` seçilmelidir).
- `http → https` ve `www ↔ çıplak alan adı` yönlendirmesi (tek canonical ana bilgisayar).
- Sıkıştırma: Brotli (yoksa gzip) — `text/html`, `css`, `js`, `json`, `svg`, `xml`.
- `/build/*` → `Cache-Control: public, max-age=31536000, immutable`; diğer görsel ve yazı tipleri 1 hafta.
- HTTP/2 ya da HTTP/3.

**Apache:** sıkıştırma ve önbellek kuralları `public/.htaccess` içinde hazırdır
(`mod_brotli`/`mod_deflate` ve `mod_headers` açık olmalı). **Nginx** `.htaccess` okumaz; aynı
kurallar sunucu bloğuna yazılır:

```nginx
gzip on;  gzip_types text/css application/javascript application/json image/svg+xml application/xml;
# brotli on; brotli_types …;            # modül kuruluysa

location ^~ /build/ { add_header Cache-Control "public, max-age=31536000, immutable"; try_files $uri =404; }
location ~* \.(ico|svg|png|jpe?g|webp|avif|woff2?)$ { add_header Cache-Control "public, max-age=604800"; try_files $uri /index.php?$query_string; }
location ~* ^/storage/.*\.svg$ {    # yüklenen SVG'ler doğrudan açılırsa betik çalıştıramasın
    add_header Content-Security-Policy "default-src 'none'; style-src 'unsafe-inline'; sandbox";
    add_header X-Content-Type-Options nosniff;
    add_header Cache-Control "public, max-age=604800";
}
location / { try_files $uri $uri/ /index.php?$query_string; }
```

Genel sayfalar `Cache-Control: public, max-age=0, must-revalidate` + `ETag` ile döner: tarayıcı ve
vekil sunucular her ziyarette sorar, içerik değişmediyse gövdesiz `304` alır. Önüne CDN/önbellek
konacaksa `Vary: X-Inertia` başlığına uyulmalıdır (aynı adresin HTML ve JSON sürümleri vardır).

## 6. Yayın öncesi kontrol listesi

**İçerik**

- [ ] [`PLACEHOLDERS.md`](PLACEHOLDERS.md) içindeki tüm kalemler tamamlandı
- [ ] İşlem sayfaları hekim onayından geçti
- [ ] KVKK / gizlilik / çerez metinleri hukukçu onaylı gerçek metinlerle değiştirildi

**Teknik**

- [ ] `APP_DEBUG=false`, `APP_ENV=production`
- [ ] Testler MariaDB üzerinde de geçti (`DB_CONNECTION=mariadb php artisan test`)
- [ ] SMTP çalışıyor (şifre sıfırlama + talep bildirimi denendi)
- [ ] CRM formları: anahtarlar girildi; randevu formu, iletişim formu ve WhatsApp formundan birer deneme talebi
      CRM'de doğru partner şirket ve kaynakla göründü; WhatsApp formu sohbeti açtı
- [ ] Turnstile gerçek anahtarlarla açık (deneme anahtarı `1x000…` değil); iletişim formu ve anasayfa
      randevu formu gönderildi, widget'ta "Testing only" şeridi yok
- [ ] Yedekleme: veritabanı + `storage/app` (yüklenen logo ve medya dahil) günlük
- [ ] `/admin/log-viewer` yalnızca yöneticiye açık (çıkış yapıp deneyin → giriş sayfası)
- [ ] 2FA yönetici hesaplarında açık

**SEO** → [`SEO.md`](SEO.md) §12 — başta **`SEO_INDEXING=true`** (demo kopyasında kapalıydı; açılmazsa canlı
site de `noindex` kalır)

## 7. Demo / test yayını (bölümlerin incelemesi)

Klinik bölümlerinin siteyi bir süre (ör. bir hafta) gezip geri bildirim vermesi için gerçek alan adından
ayrı bir kopya. Kurulum §3'teki gibidir; farklar:

- **Adres:** `demo.clvclinic.com` (2026-11-16'da belirlendi), kendi `APP_URL`'i ile. Yayın alanı değildir.
- **Dizinleme kapalı:** `SEO_INDEXING=false` — sayfalar ve site haritası `X-Robots-Tag: noindex, nofollow`
  başlığı, sayfalar ayrıca aynı içerikte `meta robots` taşır (K15). Demonun `.env`'i:

    ```dotenv
    APP_ENV=production
    APP_DEBUG=false
    APP_URL=https://demo.clvclinic.com
    SEO_INDEXING=false
    ```

    Kurulumdan sonra doğrulayın: `curl -sI https://demo.clvclinic.com/tr` çıktısında
    `X-Robots-Tag: noindex, nofollow` görünmeli. Fotoğraf gibi statik dosyaları web sunucusu doğrudan sunar,
    bu başlığı taşımazlar; onları da kapatmak ya da bağlantıyı yalnızca davetlilere açmak için web sunucusunda
    **parola** (Apache: `AuthType Basic` + `.htpasswd`; Nginx: `auth_basic`): içerik henüz hekim onayından geçmedi.

- **Sonra açılacak — unutmayın:** dizinleme **canlı alan adında** açılır (`SEO_INDEXING=true`, §6 ve
  [`SEO.md`](SEO.md) §12); demo kopyası kapalı kalır. `.env` değişince `php artisan optimize` yeniden
  çalıştırılmalıdır, yoksa önbellekteki eski değer geçerli kalır. Canlı kurulum demonun `.env`'inden
  kopyalanırsa bu satır `false` gelir.
- **CRM anahtarları boş:** `CRM_FORM_API_KEY` / `CRM_FORM_SECRET_KEY` girilmez; canlı CRM'e deneme talebi
  düşmesin. Formlar sitenin kendi formlarıyla çalışır, talepler demonun paneline (Talepler) düşer.
  WhatsApp düğmeleri de sitenin kısa formunu açar (ad soyad + telefon; K39): akış canlıdakiyle aynı görünür,
  sohbet Site ayarları'ndaki WhatsApp numarasıyla açılır.
  Turnstile: Cloudflare deneme anahtarları ya da boş.
- **Veri:** temiz veritabanı (`php artisan migrate --seed` içeriği dosyalardan yükler) + `admin:create`.
  Fotoğraflar sürüm kontrolünde değildir: yereldeki `storage/app/public/media/` klasörü sunucuya kopyalanır,
  ardından `php artisan storage:link`.
- **SSR:** Node yoksa site yine çalışır (başlık/meta sunucuda); görünüm için fark etmez.
- **Geri bildirim:** inceleyenlerden sayfa adresi + ekran görüntüsü + not istenir; maddeler `TODO.md`'ye işlenir.

## 8. Yerelden MariaDB'ye geçiş

Yerel geliştirme SQLite ile başlar (bkz. `DECISIONS.md` K9). MariaDB'ye geçmek için:

1. Veritabanını oluşturun (phpMyAdmin ya da `CREATE DATABASE clvclinics CHARACTER SET utf8mb4 COLLATE utf8mb4_unicode_ci;`).
2. `.env`: `DB_CONNECTION=mariadb` + `DB_HOST/PORT/DATABASE/USERNAME/PASSWORD`.
3. `php artisan migrate:fresh --seed` (şemayı kurar ve içeriği dosyalardan içe aktarır),
   ardından `php artisan admin:create`. Var olan SQLite verisi taşınmaz; panelde yapılmış
   düzenlemeler varsa önce dışa alınmalıdır.

> Yerelde MariaDB'ye geçiş bu oturumda yapılmadı: `root` ile bağlanmak için açık onay gerekiyordu.
> Tercihen bu projeye özel bir veritabanı kullanıcısı açıp bilgilerini `.env`e yazın.
