# SEO Rehberi

SEO bu projenin birinci önceliğidir. Bu belge **kuralları** ve **yayın öncesi kontrol listesini** içerir.

## 1. "Google'da kategori şeklinde çıkmak" ne demek, nasıl sağlanır?

İki ayrı görünüm var:

| Görünüm                           | Nedir                                                    | Bizim yaptığımız                                                                                                                                                          |
| --------------------------------- | -------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Kırıntı yolu**                  | Sonuçta URL yerine `clvclinics.com › Tedaviler › Botoks` | Hiyerarşik URL + her sayfada `BreadcrumbList` JSON-LD + görünür kırıntı gezinmesi                                                                                         |
| **Site bağlantıları** (sitelinks) | Marka aramasında ana sonucun altında çıkan alt başlıklar | Google **otomatik** üretir, garanti edilemez. Etkileyenler: net hiyerarşi, tutarlı ana menü, benzersiz ve açıklayıcı `<title>`, anlamlı bağlantı metinleri, site haritası |

Yani "kategori şeklinde çıkma" bir etiketle açılmaz; **yapı** ile kazanılır. Bu yüzden:

- URL'ler iki seviyeli ve anlamlı: `/tedaviler/botoks/alin-botoksu`
- Her kategori, kendi işlemlerine bağlanan bir merkez (hub) sayfadır.
- Ana menü, alt bilgi ve kırıntı yolu aynı hiyerarşiyi tekrarlar.

## 2. URL kuralları

- Küçük harf, tire ile ayrılmış, Türkçe karakter yok (`ı→i`, `ş→s`, `ğ→g`, `ü→u`, `ö→o`, `ç→c`).
- Sonda `/` yok; sorgu parametreli sürümler canonical ile asıl adrese işaret eder.
- Dil öneki: **her dil kendi önekinde** — `/tr/…`, `/en/…` (K20). Kök adres `/` → `/tr` (301).
  Öneksiz eski adresler varsayılan dile 301 ile onarılır (`/tedaviler/botoks` → `/tr/tedaviler/botoks`).
- **Slug değişirse** eski adres 301 ile yenisine yönlenir (`redirects` tablosu; admin panel otomatik ekler).
- Canlıda tek ana bilgisayar: `https://` + (www'li ya da www'siz, biri) → diğeri 301.

## 3. Başlık ve açıklama

| Sayfa     | `<title>` şablonu                    | Açıklama                          |
| --------- | ------------------------------------ | --------------------------------- |
| Anasayfa  | `{Site adı} — {slogan}`              | Elle yazılır (ayarlar)            |
| Tedaviler | `Tedaviler \| {Site adı}`            | Elle                              |
| Kategori  | `{Kategori} \| {Site adı}`           | `seo_description` ya da `summary` |
| İşlem     | `{İşlem} — {Kategori} \| {Site adı}` | `seo_description` ya da `excerpt` |
| Diğer     | `{Sayfa} \| {Site adı}`              | Elle                              |

- Başlık ≈ 50–60 karakter, açıklama ≈ 140–160 karakter. Her sayfada **benzersiz**.
- Panelde `seo_title` / `seo_description` doluysa şablon yerine onlar kullanılır.
- Sayfa başına **tek `<h1>`**; başlık sırası atlanmaz (`h1 → h2 → h3`).

## 4. `<head>` — her sayfada

Tamamı sunucuda üretilir (bkz. [`DECISIONS.md`](DECISIONS.md) K3): denetleyici bir `SeoData`
nesnesi kurar, `App\Seo\HeadBuilder` bunu hazır HTML dizgilerinden oluşan `head` prop'una çevirir.
Bu dizgiler üç yoldan da **aynı** biçimde `<head>`e girer:

1. SSR açıkken Inertia'nın `serverHead` seçeneği ilk HTML'e yazar.
2. SSR süreci erişilemezse `resources/views/site.blade.php` aynı dizgileri kendisi basar.
3. Site içi gezinmede (XHR) istemci `<head>`i yeni sayfanın dizgileriyle eşitler.

Her öğe sabit bir `data-inertia` anahtarı taşır; bu sayede hiçbir etiket iki kez yazılmaz.

```
<title>
<meta name="description">
<meta name="robots">                    (canlı dışı: noindex, nofollow)
<link rel="canonical">
<link rel="alternate" hreflang="tr|en|x-default">
<meta property="og:*">                  type, title, description, url, image, site_name, locale(+alternate)
<meta name="twitter:*">                 card, title, description, image
<script type="application/ld+json">     tek @graph
```

**Kural:** Site sayfalarında Inertia `<Head>` ile başlık/meta yazılmaz. Yeni bir sayfa
eklerken denetleyicide `SeoData` doldurulur ve sayfa `SiteController::page()` ile döndürülür
(başlık, dil karşılıkları ve kırıntı yolu olmadan sayfa çıkarılamaz).

**Paylaşım görseli (`og:image`):** Sayfanın kendi fotoğrafı varsa o kullanılır
(medya kütüphanesi — [`PLACEHOLDERS.md`](PLACEHOLDERS.md) §Medya); yoksa Admin → Site ayarları'ndaki
varsayılan görsel, o da yoksa `public/og-default.jpg`. Yalnızca AVIF olarak yüklenmiş bir fotoğraf
paylaşım görseli yapılmaz (önizleme robotlarının çoğu AVIF okumaz).

## 5. Yapılandırılmış veri (JSON-LD)

Tek bir `@graph` içinde, `@id` ile birbirine bağlı düğümler:

| Sayfa                | Düğümler                                                                                |
| -------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------- |
| Hepsi                | `MedicalClinic` (`#clinic`), `WebSite` (`#website`), `WebPage` türevi, `BreadcrumbList` |
| Anasayfa             | `WebPage`                                                                               |
| Tedaviler / Kategori | `CollectionPage` + `ItemList` (işlemler)                                                |
| İşlem                | `MedicalWebPage` + `about: MedicalProcedure` + (varsa) `FAQPage`                        |
| SSS                  | `FAQPage`                                                                               |
| Hakkımızda           | `AboutPage`                                                                             |
| İletişim             | `ContactPage`                                                                           |

**Google yapılandırılmış veri kuralları — ihlal edilmez:**

1. Sayfada **görünmeyen** içerik işaretlenmez (SSS JSON-LD'si ekrandaki SSS ile birebir aynıdır).
2. **Boş/uydurma alan yazılmaz.** Telefon, adres, koordinat, çalışma saati ayarlarda yoksa JSON-LD'de de yoktur.
3. Kendi kendine verilmiş puan/yorum (`AggregateRating`, `Review`) **eklenmez**.
4. `reviewedBy` / `lastReviewed` yalnızca gerçek hekim incelemesi girildiyse yazılır.

## 6. Çok dillilik

- Her URL'nin her dildeki karşılığı `hreflang` ile **karşılıklı** bağlanır; `x-default` → Türkçe.
- Her dilin canonical'ı **kendisidir** (diller birbirine canonical vermez).
- Dil değiştirici gerçek `<a href hreflang>` bağlantısıdır; taranabilir.
- IP ya da tarayıcı diline göre **otomatik yönlendirme yapılmaz** (Googlebot'u yanıltır).
- Blog: yazı yalnızca başlığı ve adresi olan dillerde yayınlanır; `hreflang` yalnızca var olan
  sürümleri bağlar. Liste sayfalarının 2. ve sonraki sayfaları kendi canonical'ını taşır
  (`?page=2`), dil karşılığı vermez.
- Blog yazısı `BlogPosting` olarak işaretlenir: yazar ve yayıncı **klinik** düğümüdür (uydurma
  yazar adı yok); `reviewedBy` yalnızca hekim incelemesi girildiyse yazılır; `datePublished`
  kliniğin saat dilimindedir.
- `<html lang>` sayfa diliyle aynıdır.

## 7. Site haritası ve robots

- `/sitemap.xml`: yayınlanmış tüm URL'ler, `<lastmod>`, her girişte `xhtml:link` ile dil karşılıkları.
- `/robots.txt` dinamik: `Sitemap:` satırı; `/admin` kapalı.
- **Dizinleme anahtarı:** `APP_ENV=production` **ve** `SEO_INDEXING=true` değilse her sayfada
  `X-Robots-Tag: noindex, nofollow` başlığı ve aynı içerikte `meta robots` bulunur; site haritası da aynı
  başlığı taşır, `robots.txt` onu duyurmaz. Yer tutucu içerik yanlışlıkla dizine girmesin diye varsayılan
  **kapalıdır**. Demo kopyası (`demo.clvclinic.com`) `APP_ENV=production` + `SEO_INDEXING=false` ile çalışır
  ([`DEPLOYMENT.md`](DEPLOYMENT.md) §7).
- Bu durumda bile `robots.txt` taramayı **yasaklamaz** (`Disallow: /` yazılmaz): sayfayı
  getiremeyen robot `noindex` kuralını göremez ve adresi yine de dizine ekleyebilir.
- Yönetim paneli (`/admin/**`) her ortamda `noindex` taşır ve `robots.txt`de kapalıdır.
- Genel sayfalar oturum açmaz, çerez yazmaz; `ETag` ile yeniden doğrulanır (değişmediyse `304`).

## 8. İçerik kalitesi — sağlık sitesi (YMYL / E-E-A-T)

Google sağlık içeriğini en sıkı ölçütle değerlendirir.

- [ ] Her işlem sayfası **hekim tarafından okunup onaylanmalı** (`reviewed_by`, `reviewed_at`) —
      sayfa sayfa doğrulanacak noktalar: [`CONTENT_REVIEW.md`](CONTENT_REVIEW.md).
- [ ] Hekim sayfaları (ad, unvan, uzmanlık, diploma/kurum) — E-E-A-T'nin "uzmanlık" ayağı.
- [ ] Hakkımızda: kurum kimliği, ruhsat/yetki belgeleri, adres.
- [ ] Abartılı vaat, garanti, "en iyi" yok; yan etkiler açıkça yazılı.
- [ ] Benzer başlıklı sayfalar (ör. iki lip flip, üç lazer sayfası) içerik olarak **farklı**.
- [ ] Metinler yapay zekâ desteklidir → yayından önce uzman gözden geçirmesi şart
      (Google'ın "ölçekli içerik" politikası gözden geçirilmemiş toplu içeriği hedef alır).

## 9. Mevzuat notları (Türkiye) — hukuki görüş değildir

Aşağıdakiler geliştirici notudur; **nihai onay kliniğin hukuk/uyum danışmanındadır.**

- Sağlık hizmetlerinde tanıtım yalnızca **bilgilendirme** amaçlı olabilir; yanıltıcı, talep
  yaratmaya yönelik, karşılaştırmalı ifadeler sorun çıkarır.
- Reçeteli ilaçların halka tanıtımı yasaktır. Bu yüzden Türkçe metinde marka adı yerine
  jenerik **"botoks / botulinum toksini"** kullanıldı.
- Öncesi/sonrası görselleri ve hasta yorumları konusunda kısıtlar vardır → öncesi/sonrası **yok**;
  hasta yorumları için altyapı var (Admin → Yorumlar) ama yayından önce **hukuk onayı** gerekir (K30).
  Yorumlar yapılandırılmış veri olarak işaretlenmez (Google kendi sitesindeki işletme yorumlarını
  zengin sonuçta kabul etmez).
- Kök hücre, eksozom gibi uygulamalar özel izne tabidir → içerik temkinli yazıldı; kliniğin yetkisi doğrulanmalı.
- İletişim formu kişisel veri toplar → KVKK aydınlatma metni + açık onay kutusu zorunlu.
- Çerez kullanan analitik araçlar için çerez onayı gerekir (Faz 8).

## 10. Performans = SEO

Core Web Vitals sıralama sinyalidir. Hedefler ve yöntem: [`PERFORMANCE.md`](PERFORMANCE.md).

## 11. Otomatik testlerin doğruladıkları

`tests/Feature/Site/{SeoTest,SitemapTest,PagesTest,MediaTest,BlogTest,SharedDataTest}.php`:

- Her genel rota iki dilde 200 döner.
- `<title>`, description, canonical dolu ve sayfalar arasında benzersizdir.
- `hreflang` karşılıklıdır (A → B ise B → A) ve `x-default` vardır.
- JSON-LD geçerli JSON'dur; `BreadcrumbList` URL'leri gerçek rotalardır.
- `sitemap.xml` tüm yayınlanmış sayfaları (blog dahil) içerir, yayınlanmamışları içermez.
- `/` → `/tr` ve öneksiz adresler → önekli adres 301 döner.
- Taslak, ileri tarihli ve o dilde çevirisi olmayan blog yazıları 404 döner.
- Canlı dışı ortamda `noindex` başlığı vardır; `APP_ENV=production` olup dizinlemesi kapalı kopyada (demo) da
  sayfalar ve site haritası aynı başlığı taşır.
- Genel sayfalar çerez yazmaz; aynı sayfa aynı `ETag`i üretir ve koşullu istek `304` döner.
- Sayfanın fotoğrafı varsa `og:image` ve `MedicalProcedure.image` odur; yoksa varsayılan görseldir.

Otomatik testin kapsamadığı, tarayıcıyla doğrulananlar (üretim derlemesi + SSR): site haritasındaki
182 adresin tümü 200 döner, **tek `<h1>`** içerir, başlık/açıklama/canonical/`x-default`/JSON-LD ilk
HTML'dedir ve içerik JavaScript olmadan da okunur.

## 12. Yayın öncesi kontrol listesi

- [ ] Gerçek alan adı `APP_URL`'de; www/https yönlendirmeleri sunucuda
- [ ] Yer tutucular temizlendi ([`PLACEHOLDERS.md`](PLACEHOLDERS.md))
- [ ] Hekim onayları girildi
- [ ] `SEO_INDEXING=true` (canlı alan adında; demo kopyası kapalı kalır) + `php artisan optimize`; ardından
      `curl -sI https://alan-adi/tr` çıktısında `X-Robots-Tag` **olmamalı**
- [ ] Varsayılan paylaşım görseli (1200×630) yüklendi
- [ ] Google Search Console + Bing Webmaster doğrulaması; site haritası gönderildi
- [ ] Google İşletme Profili açıldı; ad/adres/telefon site ile **birebir aynı**
- [ ] Rich Results Test ve Schema Validator ile 3 örnek sayfa denendi
- [ ] PageSpeed Insights (mobil) anasayfa + 1 kategori + 1 işlem sayfası
- [ ] 404 sayfası 404 kodu döndürüyor; eski site adresleri varsa 301 haritası girildi
